Naar de inhoud

Phishing herkennen: de signalen en wat je doet na een klik

Phishing is een bericht dat doet alsof het van iemand komt die je vertrouwt, met als doel dat je een wachtwoord invult, een bijlage opent of geld overmaakt. Je herkent het aan zes signalen: de afzender, de haast, de bijlage, de link, het betaalverzoek en een gewijzigd rekeningnummer. Heb je geklikt, wijzig dan direct je wachtwoord en meld het meteen aan je IT-beheerder.

Waar het om gaat

Waarom phishing zo vaak werkt

Phishing werkt omdat het inspeelt op gewoontes. Je krijgt een mail van je bank, van een leverancier, van de belastingdienst of van een collega, en je handelt zoals je altijd doet. De afzender hoeft alleen maar overtuigend genoeg te lijken op het moment dat je het het drukst hebt.

Aanvallers gebruiken echte logo's, echte namen van je collega's en soms een echt onderwerp uit je agenda. Een goede phishingmail kan iedereen overkomen. Daarom helpt het meer om met je team vaste afspraken te maken dan om iemand aan te spreken op een fout.

Phishing is bovendien vaak de eerste stap van een grotere aanval. Een gestolen wachtwoord geeft toegang tot je mail, en vanuit je mail zijn weer nieuwe berichten naar klanten en leveranciers te sturen. Meer over wat daarna kan gebeuren lees je bij bescherming tegen ransomware.

De signalen

Zes dingen om op te letten

Eén signaal is zelden genoeg om zeker te zijn. Zie je er twee of meer, stop dan en controleer het bericht via een andere weg.

De afzender

Kijk naar het echte mailadres, niet alleen naar de naam. Een adres dat bijna klopt, met een extra letter of een ander eind achter de punt, is een veelgebruikte truc.

De haast

Je account wordt vandaag geblokkeerd, de betaling moet nu nog weg. Haast laat weinig ruimte om na te denken, en dat is de bedoeling.

De bijlage

Een onverwachte factuur, een scan of een document dat je moet openen om iets te zien. Vraag je af of je dit bericht verwachtte.

De link

Houd je muis boven de link zonder te klikken. Het adres dat je dan ziet, moet kloppen met de organisatie die beweert te schrijven.

Het betaalverzoek

Een onverwachte vraag om een bedrag over te maken, cadeaubonnen te kopen of een betaling vandaag nog te doen, ook als het van de directie lijkt te komen.

Een ander rekeningnummer

Een leverancier meldt per mail een nieuw rekeningnummer. Dat is een klassieker bij factuurfraude en verdient altijd een telefoontje.

Controleren

Zo controleer je een twijfelachtig bericht

Controleren hoeft geen gedoe te zijn. De vuistregel is dat je het bericht nooit controleert via het bericht zelf. Bel dus niet het nummer uit de mail en klik niet op de link om te kijken of die echt is.

Wat je wel doet

  • Bel de afzender op een nummer dat je al kende, bijvoorbeeld uit je eigen contacten of van de website die je zelf intypt.
  • Open de website zelf in je browser in plaats van via de link, en kijk of daar dezelfde melding staat.
  • Vraag een collega om mee te kijken. Een tweede paar ogen ziet vaak wat jij in de drukte mist.
  • Open een bijlage niet zolang je twijfelt. Een document dat je echt nodig hebt, kan de afzender je ook op een andere manier sturen.
  • Verwijder het bericht of verplaats het naar de map voor ongewenste mail als blijkt dat het vals is, en laat het weten aan je collega's.

Als je hebt geklikt

Wat je doet na een klik of een ingevuld wachtwoord

Hoe sneller je handelt, hoe kleiner de schade meestal blijft. De volgorde hieronder werkt voor de meeste situaties.

  1. Verbreek de verbinding als je een bijlage hebt geopend

    Haal de netwerkkabel eruit of zet wifi uit, maar sluit de computer niet af. Zo beperk je een eventuele verspreiding en blijven er meestal sporen bewaard voor onderzoek.

  2. Wijzig het wachtwoord

    Doe dit op een ander apparaat dan waarop je hebt geklikt, zodat een aanvaller het nieuwe wachtwoord niet meteen ziet. Gebruik je hetzelfde wachtwoord ergens anders, wijzig het daar ook.

  3. Meld het meteen

    Vertel het aan je IT-beheerder of aan de eigenaar van het bedrijf. Wacht daar niet mee uit schaamte: elk uur telt, en een snelle melding helpt iedereen.

  4. Laat de account controleren

    Kijk of er regels zijn aangemaakt die mail doorsturen, of er inlogpogingen vanaf onbekende plaatsen zijn geweest en of er berichten zijn verstuurd die jij niet hebt geschreven.

  5. Waarschuw betrokkenen

    Zijn er vanuit je account berichten verstuurd, laat klanten en collega's dan weten dat ze die niet moeten openen.

  6. Kijk of er persoonsgegevens bij betrokken zijn

    Dan kan een meldplicht gelden. Hoe dat zit, lees je in het artikel over [een datalek melden volgens de AVG](/kennisbank/datalek-melden-avg-mkb).

Afspraken in je team

Zo maak je het bespreekbaar zonder schaamte

Veel schade ontstaat door de stilte na de klik. Iemand klikt, schrikt, hoopt dat er niets aan de hand is en zegt een dag niets. Aanvallers hebben dan alle tijd. Een team waarin je een fout meteen kunt melden, is meestal veiliger dan een team waarin iedereen vooral geen fouten wil maken.

Een paar afspraken helpen daarbij. Het werkt het best als de eigenaar of leidinggevende ze zelf als eerste volgt en toegeeft wanneer hij ook eens bijna in een valse mail trapte.

Afspraken die in de praktijk goed werken

  • Een melding van een twijfelgeval of een klik wordt altijd bedankt en nooit beoordeeld.
  • Er is één vast adres of telefoonnummer om te melden, dat iedereen uit zijn hoofd weet.
  • Wijzigingen van rekeningnummers en betalingen boven een afgesproken grens worden altijd telefonisch bevestigd, ook als de vraag van de directie lijkt te komen.
  • Een vraag om een bedrag over te maken wordt nooit alleen per mail of per chat uitgevoerd.
  • Echte voorbeelden van phishing die binnenkomen, worden zonder namen in de groepsapp of in het werkoverleg getoond.

Wat je zelf kunt en wat je laat doen

Zelf regelen of hulp vragen

Veel kun je zelf doen. Sommige dingen vragen om instellingen die je beter aan iemand met ervaring overlaat.

MaatregelZelf te doenSlim om hulp te vragen
WachtwoordenEen wachtwoordbeheerder gebruiken en overal een uniek wachtwoord instellenHet invoeren voor het hele team en controleren op gelekte wachtwoorden
Meervoudige inlogAanzetten op je eigen mail en je belangrijkste accountsAfdwingen voor iedereen in Microsoft 365 of Google Workspace
MailfilterVerdachte berichten markeren als ongewenstInstellingen tegen vervalste afzenders en gevaarlijke bijlagen
Na een incidentWachtwoord wijzigen en meldenOnderzoek naar wat er is gebeurd en herstel van de account
Afspraken met je teamEen vast meldpunt en een betaalprocedure vastleggenEen korte uitleg voor je team met herkenbare voorbeelden

Veelgestelde vragen over phishing

Hoe herken ik een phishingmail?
Let op de afzender, de haast in de tekst, onverwachte bijlagen, het adres achter een link en vragen om geld of gegevens. Eén signaal is zelden genoeg, maar twee of meer zijn een goede reden om te stoppen. Controleer het bericht daarna via een telefoonnummer of website die je al kende.
Wat moet ik doen als ik op een phishinglink heb geklikt?
Heb je alleen geklikt en niets ingevuld, meld het dan toch aan je IT-beheerder, want sommige pagina's kunnen je computer ook proberen te besmetten. Heb je een wachtwoord ingevuld, wijzig het dan meteen op een ander apparaat. Laat daarna je account controleren op doorstuurregels en vreemde inlogpogingen.
Is een mail van een bekende altijd veilig?
Nee. Aanvallers gebruiken gestolen mailaccounts en kopiëren namen van collega's of leveranciers. Is een vraag ongebruikelijk, bijvoorbeeld om geld of een wachtwoord, bevestig die dan telefonisch bij de persoon zelf.
Wat is factuurfraude en hoe voorkom ik het?
Bij factuurfraude krijg je een factuur of een bericht dat een rekeningnummer is gewijzigd, terwijl het van een oplichter komt. Je voorkomt het door elke wijziging van een rekeningnummer eerst telefonisch te bevestigen, op een nummer dat je zelf al had. Spreek dit af voor iedereen die betalingen uitvoert.
Helpt meervoudige inlog tegen phishing?
Het helpt veel, want een gestolen wachtwoord is dan niet genoeg om in te loggen. Het is geen volledige bescherming: sommige nepsites vangen ook de tweede code af. Daarom blijft herkennen en melden nodig, naast meervoudige inlog.
Wanneer is het slim om hulp van een IT-partij te vragen?
Direct na een klik waarbij een wachtwoord is ingevuld of een bijlage is geopend, en bij het instellen van mailfilters en meervoudige inlog voor het hele team. Bij het opstellen van afspraken en het bespreken van voorbeelden redt je team zich vaak zelf. Wij helpen je graag bij het deel dat technische kennis vraagt, via de pagina over cybersecurity in Amersfoort.

Samenwerken

Laten we kijken wat jouw bedrijf nodig heeft

Vraag een offerte aan of plan een gesprek. We reageren meestal binnen één werkdag.

[email protected]Ma-vr 09:00-17:00